TEMAT TYGODNIA: Wokół powstania w getcie warszawskim

15 - 21.04.2013 | NINATEKA |

Mija właśnie 70 lat od tragicznych i bohaterskich wydarzeń z kwietnia i maja 1943 roku. Bojownicy z getta warszawskiego wzniecili wówczas powstanie, będące wyrazem ich walki o godną śmierć. W tym tygodniu proponujemy w NINATECE wybór materiałów związanych z tamtym czasem i tamtymi ludźmi.

Powstanie od początku nie miało najmniejszych szans na powodzenie, ale też nie militarne zwycięstwo było jego celem. Ten dramatyczny zryw z ostatnich dni istnienia getta warszawskiego stanowił akt niezgody na pokorne przyjęcie śmierci z rąk Niemców i z czasem stał się jednym z najważniejszych – w sferze symbolicznej – czynów zbrojnych narodu żydowskiego.

O powstaniu, jego przebiegu i tragizmie opowiada w filmie Joanny Dylewskiej jeden z jego czynnych uczestników – Marek Edelman. Kronika powstania w getcie warszawskim według Marka Edelmana oprócz dramatycznych wspomnień późniejszego bojownika powstania warszawskiego i wybitnego kardiochirurga zawiera również 15-minutową sekwencję materiałów filmowych z archiwum warszawskiej WFDiF związanych z Holokaustem i gettem warszawskim, których grozę podkreślają porażające dźwięki muzyki Jana Kantego Pawluśkiewicza.

Film Ala z elementarza ukazuje sylwetkę fascynującej kobiety – Aliny Margolis-Edelman, żony Marka Edelmana, która jako sanitariuszka uczestniczyła zarówno w walkach w getcie, jak i w powstaniu warszawskim, by później stać się wybitną lekarką i społeczniczką, niosącą pomoc ludziom w Polsce i na świecie.

Nadzieja umiera ostatnia to portret innej niezwykłej kobiety – znakomitej polsko-izraelskiej pisarki Haliny Birenbaum, która młodzieńcze lata spędziła w getcie warszawskim oraz obozach koncentracyjnych i obozach zagłady. Piekło, przez które przeszła, nie złamało jej jednak, czego dowód dała w wielu znakomitych publikacjach i o czym przekonujemy się słuchając jej przejmujących wspomnień i refleksji w dokumencie Tadeusza Wudzkiego.

Tytułowy bohater filmu Bohdana Kowalika, Szymon Wiesenthal, to człowiek, który ocalał z Holokaustu, przeszedłszy wcześniej kolejno przez sześć obozów koncentracyjnych. W 1945 roku, po wyzwoleniu, postanowił ścigać nazistowskich zbrodniarzy. W sumie postawił ich przed sądem ponad 1000. Wspomnienia Wiesenthala stanowią niezwykle cenny dokument historyczny.

Polecamy Państwa uwadze również znakomitą i niezwykle poruszającą animację Ryszarda Czekały. Apel opowiada o realiach hitlerowskiego obozu koncentracyjnego. Przejmująca historia jego więźniów rozgrywa się w rytm komend rzucanych przez gestapowca: „Padnij! Powstań!”…

Dokument Tadeusz Borowski 1922-1951-2003 opisuje tragiczne losy więzionego w Auschwitz poety, którego proza należy dzisiaj do kanonu światowej literatury Holokaustu. W filmie ogromną rolę odgrywają materiały archiwalne, często bardzo brutalne, przedstawiające obozy, niewolniczą pracę, egzekucje i ofiary wojny, które oglądamy słuchając prozy i wierszy Borowskiego. Warto również posłuchać audycji z cyklu Finezje literackie, poświęconej twórczości Adolfa Rudnickiego – pisarza i eseisty żydowskiego pochodzenia, uczestnika kampanii wrześniowej i powstania warszawskiego, który swoją powojenną twórczość poświęcił w dużej mierze „epoce pieców” – martyrologii narodu żydowskiego, gettu warszawskiemu, żydowskiemu ruchowi oporu, a także powikłanym stosunkom polsko-żydowskim.

Zachęcamy ponadto do lektury cyklu Z opowieści polskich Żydów Anki Grupińskiej, opublikowanego na dwutygodnik.com. Każdy odcinek jest portretem osoby lub próbą uchwycenia jakiegoś aspektu życia polskich Żydów – obrazem instytucji, zdarzenia, zjawiska.

Redakcja


Miniaturka na stronie głównej: Powstanie w getcie warszawskim - Fotografia z Raportu Jürgena Stroopa do Heinricha Himmlera z maja 1943. Wikimedia Commons, PD

Opublikowano: 15.04. 2013 10:01

Narodowy Instytut Audiowizualny

All Rights Reserved 2011 Narodowy Instytut Audiowizualny