Zostałeś zalogowany. Za X sek. strona zostanie przeładowana.

Logo NInA
Images for the Future, Flickr, CC BY-NC-SA
Powrót

Tradycyjne i cyfrowe metody restauracji filmu | Elżbieta Wysocka

Zanim pojawiły się metody cyfrowe i komputery z dużą mocą obliczeniową, jedyną możliwością poprawienia jakości zdegradowanego materiału filmowego była duplikacja. Taką metodą niewiele jednak można było zrobić dla istotnego poprawienia jakość kopii filmowej. Rewolucją w przywracaniu archiwalnych zapisów współczesności było pojawienie się cyfrowych metod restauracji.

Metody analogowe

Metody analogowe restauracji filmu polegają na wykonaniu jego kopii metodą stykową lub optyczną na nowym, niedegradującym („zdrowym”) i nieporysowanym podłożu. Taką kopię wykonywano z najlepszego optycznie źródła (nazywanego „materiałem wyjściowym”) – najchętniej z negatywu lub kontrnegatywu/dupnegatywu. Jeśli zachowane źródła były niekompletne, łączono je, zgodnie z zasadami podobnymi do obowiązujących dziś w programach do nieliniowego montażu cyfrowych materiałów, by powstała możliwie najpełniejsza kopia. Największym wyzwaniem dla tradycyjnie przeprowadzanej restauracji było ograniczanie straty generacyjnej,  minimalizowanie zwiększenia kontrastowości i zacierania szczegółów w procesie kopiowania optycznego.

Szczególne wyzwania stawia kopiowanie materiałów barwnych, gdzie do problemów z kontrastem dochodzi niełatwa do precyzyjnego odtworzenia gęstość poszczególnych warstw emulsji barwnych.

Oparte na duplikacji optycznej metody restauracji filmu czerpały doświadczenia ze świata postprodukcji filmowej; metody te zmieniały się w niewielkim stopniu przez ostatnie półwiecze, choć na pewno poprawiła się jakość maszyn i podłoży do duplikacji. Dla poprawy jakości kopii eksploatacyjnych najważniejsze było wynalezienie w 1930 roku specjalnego podłoża duplikacyjnego Eastman Lavender (tzw. lawenda, duppozytyw), pozwalającego na ograniczenie niepożądanego efektu wzrostu kontrastowości na końcowej kopii. Rozwój metod optycznych (badania sensytometryczne), ściślejsza kontrola jakości podłoży i procesów wywołania i kopiowania skutkowały tym, że efekty pracy stawały się coraz bardziej przewidywalne. Kopiowanie na mokro (podobnie jak dzisiejsze „mokre bramki” skanerów filmowych) pozwalały na wyraźne zmniejszenie płytkich zarysowań (niesięgających warstwy obrazu). Jednak „wkopiowanych” z wcześniejszych generacji rys i kurzu nie da się usunąć metodami laboratoryjnymi.

Niektóre rozwiązania stworzono z myślą o starych materiałach filmowych: kopiarki przystosowane do pracy ze zniszczonym materiałem filmowym o dużym skurczu (Oxberry, Debrie i inne) czy metoda Desmetcolor – symulowanie dawnej techniki wirażowania (tonowania i tinty) na podłożu barwnym. W wyjątkowych przypadkach restauruje się dawne metody tonowania materiałów czarno-białych przez kąpiele poszczególnych kopii filmowych w roztworach chemicznych.

Technologie tradycyjne, chociaż rozwiązywały kwestię zużytych podłoży i sprawdzały się w duplikowaniu kopii, miały bardzo ograniczone możliwości w kwestii restauracji obrazu i dźwięku. Można było wprawdzie łączyć kopie, zmieniać tonację walorową czy barwną obrazu, ale najmniejszą jednostką było wówczas ujęcie.

Restauracja cyfrowa

Cyfrowa restauracja obrazu odbywa się na zeskanowanym w wysokiej rozdzielczości materiale filmowym w postaci sekwencji plików obrazowych. Używa się stworzonego do tego celu oprogramowania na stacjach roboczych o dużych mocach obliczeniowych, mogących przechowywać wiele informacji o obrazie. Oprogramowanie do rekonstrukcji obrazu ruchomego ma za zadanie usunąć zniszczenia powstałe wraz z upływem czasu oraz wady nabyte. Owe zadania to przede wszystkim: stabilizacja, usuwanie rys, kurzu i plam. Programy umożliwiają także wyrównywanie poziomu jasności obrazu i niwelowanie jego migotliwości, usuwanie efektów mechanicznych uszkodzeń, a także „zarządzanie ziarnem”, a więc dostosowywanie faktury obrazu filmowego do wymagań danego pola dystrybucji.

Algorytmy w programach analizują poszczególne ujęcia, porównują informacje z następujących po sobie klatek, piksel po pikselu. Pozwala to na wykrycie ruchu obiektów i kamery, tak by można było niwelować jedynie wtórnie nabytą niestabilność. Restauracja cyfrowa jako jedyna pozwala na usuwanie trwałych uszkodzeń obrazu: rys, plam, zaśnieżenia obrazu wynikłe z przyczepionych drobinek kurzu, niezależnie czy pochodzą one ze skanowanej kopii lub negatywu, czy są wkopiowane z wcześniejszej generacji. Do pewnego stopnia pozwala nawet odtworzyć brakujące fragmenty obrazu: odtworzyć brakującą klatkę na podstawie analizy klatek z nią sąsiadujących.

Ponieważ uszkodzenia różną się od siebie, komputer może interpretować elementy obrazu jako uszkodzenie, dlatego niezbędne jest staranne kontrolowanie efektów działania cyfrowych narzędzi. Niektóre wady nie poddają się komputerowi i konieczna jest wówczas czasochłonna praca manualna.

Korekcja barwna

Blaknięcie kolorowego materiału filmowego nie postępuje tak samo w każdej z warstw emulsji. Następstwem jest stopniowe rozseparowanie barw. Cyfrowa korekcja barwna odbywa się w przeznaczonych do tego systemach, będących połączeniem sprzętu i oprogramowania, wyposażonych w monitory referencyjne pozwalające na precyzyjne wyświetlenie wyglądu pliku, dające odglądy analityczne pozwalające precyzyjnie śledzić poziomy każdego z kanałów, czasem emulowanie innego środowiska (np. symulowanie wyglądu kopii filmowej po naświetleniu). Symulacja cyfrowa materiału światłoczułego ma pewne ułomności w postaci mniejszej rozpiętości tonalnej i barwnej; niektórzy twórcy podkreślają większą naturalność medium światłoczułego w oddawaniu subtelności tekstur i ukrywania tego, co w intencji autora miało zostać ukryte przed widzem w stosunku do medium cyfrowego.

Mimo tych zastrzeżeń, restauracja cyfrowa pozwala na znacznie lepszą kontrolę nad procesem odtworzenia gęstości i charakterystyki barw niż narzędzia analogowe. Ma to szczególne znaczenie w trudnej sztuce naśladowania specyficznej charakterystyki wizualnej historycznych technik barwienia taśmy, pierwszych emulsji barwnych, ale także w odtworzeniu zdegradowanej kolorystyki filmu sprzed lat. 

Restauracja cyfrowa jest w stanie przywrócić dawny wygląd obrazom filmowym, nawet tym bardzo zniszczonym. Możemy zmieniać kontrastowość, przestrzeń barwną, usuwać zniszczenia powstające w wyniku starzenia się taśmy i jej użytkowania, czyli w pełni kontrolować proces tworzenia obrazu z poziomu pojedynczej klatki.

Pochodząca z epoki przedcyfrowej wiedza o optycznych sposobach restauracji staje się dzisiaj koniecznością. Dzięki połączeniu umiejętności analogowych na etapie skanowania, wiedzy o technologii i właściwościach archiwalnych podłoży oraz nowych umiejętności operowania narzędziami cyfrowymi, możemy skuteczniej naśladować obraz światłoczuły w domenie cyfrowej.

 

Autor: Elżbieta Wysocka. Pracuje w Filmotece Narodowej, gdzie kieruje Repozytorium Cyfrowym.

Zobacz również